Wstęp
10 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego był istotnym elementem Ludowego Wojska Polskiego, którego historia sięga końca II wojny światowej. Utworzony na bazie radzieckiego pułku lotnictwa, jednostka ta odegrała kluczową rolę w walkach na froncie zachodnim, a jej działalność miała znaczący wpływ na kształtowanie się polskiego lotnictwa wojskowego w powojennej rzeczywistości. W artykule przedstawimy historię formowania pułku, jego działania bojowe oraz zmiany organizacyjne, które miały miejsce w kolejnych latach.
Formowanie i zmiany organizacyjne
10 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego został sformowany w październiku 1944 roku na lotnisku w Karłówce, znajdującym się w ZSRR. Jego utworzenie było wynikiem decyzji o potrzebie wsparcia polskich sił zbrojnych na froncie oraz oparciu się na doświadczeniach radzieckiego 246 Pułku Lotnictwa Myśliwskiego, który był częścią 16 Armii Lotniczej. Pułk wszedł w skład 3 Dywizji Lotnictwa Myśliwskiego i od początku swojego istnienia miał za zadanie zapewnienie wsparcia powietrznego dla wojsk lądowych.
Na początku 1945 roku pułk liczył 166 osób, z czego 64 stanowili oficerowie, 92 podoficerowie oraz 10 żołnierzy szeregowych. W skład jednostki wchodziło także 34 pilotów. Uzbrojenie pułku obejmowało 33 samoloty, w tym 30 maszyn Jak-9, dwa Jak-3 oraz jeden samolot łącznikowy Po-2. W dniach 22-24 kwietnia pułk przegrupował się na przyfrontowe lotnisko Białęgi koło Kostrzyna nad Odrą, co pozwoliło mu na bezpośrednie wsparcie działań bojowych toczących się na tym obszarze.
Po zakończeniu działań wojennych 10 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego powrócił na lotnisko w Kutnie, a następnie został przeniesiony do Łęczycy. W 1946 roku jednostka została przemianowana na 2 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego, co było częścią szerszych reform organizacyjnych w Wojsku Polskim. Jednakże w 1967 roku pułkowi przywrócono pierwotną numerację, a jego pełna nazwa brzmiała: 10 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego im. Ludowych Partyzantów Ziemi Krakowskiej.
Działania bojowe pułku
Jednym z kluczowych momentów w historii 10 Pułku Lotnictwa Myśliwskiego były jego działania bojowe w okresie końca kwietnia 1945 roku. W dniach 26-30 kwietnia pułk brał udział w intensywnych operacjach powietrznych przeciwko niemieckim oddziałom. Już pierwszego dnia, tj. 26 kwietnia, razem z innymi jednostkami powietrznymi stoczył cztery walki powietrzne, w których zestrzelono dwa niemieckie samoloty typu FW-190.
W kolejnych dniach działalność pułku koncentrowała się na rozpoznaniu powietrznym oraz osłonie działań innych jednostek lotniczych. Na przykład w dniu 29 kwietnia eskadry pułku zabezpieczały atak samolotów z 8 plsz na lotnisko Neuruppin, a także prowadziły rozpoznanie nad rejonami Fehrbellin i Rhinow. Tego dnia piloci zestrzelili cztery kolejne samoloty nieprzyjaciela.
1 maja pułk został przeniesiony na lotnisko Eichstadt, gdzie kontynuował swoje działania bojowe. W trakcie operacji berlińskiej jednostka wykonała aż 254 loty bojowe. Podczas sześciu walk powietrznych zestrzelono siedem niemieckich samolotów. Niestety straty własne również były znaczące – dowódca klucza ppor. N. Carew został zestrzelony przez ogień artylerii przeciwlotniczej, a chorąży pilot Michał Bajczykow odniósł ciężkie rany.
Obsada personalna pułku
Ludzie tworzący jednostkę byli kluczowym elementem jej funkcjonowania i sukcesów bojowych. Dowódcą pułku był major M. Kożewnikow, który kierował działaniami całej jednostki oraz odpowiadał za strategię i morale żołnierzy. Zastępcą ds. polityczno-wychowawczych był major J. Pietraszenko, który pełnił ważną rolę w utrzymaniu ducha walki oraz wartości ideologicznych wśród żołnierzy.
Szefem sztabu pułku był major A. Bondarenko, odpowiedzialny za planowanie operacji oraz koordynację działań poszczególnych eskadr. Nawigatorem pułku był kapitan Małyszko, który odgrywał kluczową rolę podczas misji rozpoznawczych i bojowych. E. Timoszkin pełnił funkcję pomocnika dowódcy ds. strzelania powietrznego.
Dowódcami eskadr byli: kapitan Aleksy Bystrow, porucznik Wasyl Cezar oraz kapitan Aleksander Kuźniecow. To właśnie ich umiejętności i doświadczenie przyczyniły się do sukcesów pułku podczas licznych misji bojowych.
Zakończenie
10 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego stanowi ważną część historii polskiego lotnictwa wojskowego oraz Ludowego Wojska Polskiego jako całości. Jego formowanie i działalność bojowa miały ogromne znaczenie dla obronności kraju w trudnych czasach II wojny światowej oraz dla późniejszego kształtowania się struktur lotniczych po wojnie. Dzięki odwadze i determinacji swoich członków pułk ten zapisał się na kartach historii jako jednostka walcząca o suwerenność Polski i jej obywateli.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).